هانرى رونه دالمانى ( مترجم : محمد على فره وشى )
16
سفرنامه از خراسان تا بختيارى ( فارسى )
آبوهوا و محصول اين ناحيهء مرتفع از طرف شمال به سلسله جبال البرز محدود ميگردد كه داراى قلل بلنديست و مرتفعترين قلهء آن دماوند است كه در نزديكى تهران واقع شده است . جبال مرتفع ديگرى هم در ايران هست مانند سبلان در نزديكى اردبيل و سهند كه در حوالى تبريز است . جبال آرارات و سلسله جبال زاگرس و جبال بختيارى در طرف مغرب ايران واقع شدهاند . حرارت ايالات جنوبى مانند نواحى استوائى است و در ايالات شمالى كه در كنار بحر خزر واقع شدهاند هوائى بخارآلود وجود دارد . كشور ايران داراى معادن بسيار ممتازيست از قبيل ذغالسنگ و آهن و سرب و مس و ارسنيك و جيوه و گوگرد و پنبهء كوهى و مانگانز . در پارهاى از رودخانهها مانند رودخانهء جغتاى ريزههاى طلا يافت مىشود . منابع نفت سرشارى در نزديكى بوشهر و بختيارى وجود دارند و مرواريد خليج فارس مشهور است . در بعضى نواحى كه آب وجود داشته باشد محصولات بسيار خوبى به عمل ميآيد . گندم ايران از بهترين گندمهاى خوشطعم روى زمين است . ساير محصولات آن برنج و ارزن و جو و ذرت است اما جو سياه در اين كشور به عمل نميآيد . اشجار ميوهآور در اين كشور فراوان هستند و فندق و بادام و پسته از صادرات بسيار خوب ايران بشمار ميروند . بدبختانه گاهى در ايران ناخوشيهاى مسرى مهلكى بروز مىكند از قبيل و با و طاعون و غيره و گاهى هم اهالى اين سرزمين گرفتار بلاى قحطى و زلزلهء شديد ميگردند . بلاى قحطى غالبا از عدم نظم و ترتيب زراعتى توليد مىشود . تنها نقصان رودخانههاى آب شيرين موجبات قحطى را فراهم نميكند بلكه اشكال حملونقل ارزاق و هجوم ملخ هم در كار است ، بعلاوه زارع بايد زياد كار كند و سود كمى از دسترنج خود ببرد . تقريبا باندازهء هشت دهم حاصلى كه به عمل ميآورد به مالك تعلق ميگيرد و دهقان مجبور است به سختى و قناعت امرار معاش نمايد . طرق ارتباطى در ايران جادهء شوسهاى وجود ندارد كه شايستهء ارابهرانى باشد يكى از جادهها جادهء انزلى و رشت و تهران است كه با دست مهندسين روسى ايجاد شده و هركس در آن رفتوآمد كند